Kıdem Tazminatının Temel Şartı Nedir?
Kıdem tazminatında ilk temel koşul, aynı işverene bağlı en az 1 yıl çalışmış olmaktır. Bunun yanında iş sözleşmesinin de kıdem tazminatına hak kazandıracak biçimde sona ermesi gerekir.
Yani sadece uzun süre çalışmak tek başına yeterli değildir. İşten ayrılış şekli de en az çalışma süresi kadar önemlidir.
Genel Kural
- En az 1 yıl çalışma gerekir
- İş sözleşmesi uygun nedenle sona ermelidir
- Her istifa kıdem tazminatı doğurmaz
Hangi Durumlarda Kıdem Tazminatı Alınabilir?
Kıdem tazminatı hakkı en yaygın olarak işverenin haklı neden olmadan iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde gündeme gelir. Bunun yanında işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, yaş dışı emeklilik şartlarının tamamlanması ve kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması da önemli özel hallerdendir.
İşveren Feshi
İşveren tarafından haklı neden dışında yapılan fesihlerde kıdem tazminatı gündeme gelir.
Haklı Nedenle Fesih
İşçi, kanunda sayılan haklı nedenlerle ayrılırsa kıdem tazminatı alabilir.
Özel Haller
Askerlik, evlilik ve yaş dışı emeklilik gibi durumlar özel istisna oluşturabilir.
İşçi Haklı Nedenle Ayrılırsa
Ücretin ödenmemesi, sağlık sebepleri, iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı nedenlerle işçi sözleşmeyi feshederse kıdem tazminatı hakkı doğabilir.
İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
Kural olarak hayır. Çalışma Bakanlığı’nın açıklamasına göre kendi isteğiyle ayrılan işçi normal şartlarda kıdem tazminatı alamaz. Ancak bazı özel istisnalar vardır.
En Çok Bilinen İstisnalar
- Askerlik nedeniyle ayrılma
- Kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması
- Yaş dışında emeklilik şartlarının tamamlanması
- İşçinin haklı nedenle feshi
Askerlik, Evlilik ve Emeklilikte Durum Nedir?
Askerlik
Erkek işçi, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanabilir. Bu durum uygulamada en net istisnalardan biridir.
Evlilik
Çalışma Bakanlığı’na göre kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini yazılı olarak ve evlilik nedeniyle feshederse kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Yaş Dışında Emeklilik
Emeklilik için yaş dışındaki sigortalılık yılı ve prim koşullarını tamamlayan işçiler de gerekli belgeyle kıdem tazminatı hakkı elde edebilir. Bu uygulama pratikte “kıdem tazminatı yazısı” ile anılır.
Kıdem Tazminatı Alamayan Yaygın Gruplar
Bazı kullanıcılar uzun süre çalıştıkları için otomatik olarak kıdem alacaklarını düşünür. Oysa aşağıdaki durumlar çoğu zaman hak doğurmaz:
- 1 yıldan az çalışma
- Geçerli istisna olmadan istifa
- İşverenin haklı nedenle feshi
- Kıdem hakkı doğuran olayın ispat edilememesi
Bu yüzden hem süre hem de fesih sebebi birlikte değerlendirilmelidir.